Międzynarodowy Tydzień Archiwów 2026. 23 Archiwa Państwowe otwierają drzwi dla zwiedzających

W dniach 6–13 czerwca 2026 roku Archiwa Państwowe w całej Polsce organizują dni otwarte, wystawy, konferencje i warsztaty w ramach Międzynarodowego Tygodnia Archiwów. To już dziewiętnasta edycja wydarzenia, które gromadzi instytucje z kilkudziesięciu krajów na wszystkich kontynentach. W Polsce w obchody włączyły się 23 Archiwa Państwowe.

Tegoroczna edycja odbywa się pod hasłem „#Archiwadlasprawiedliwości: Prawa, pamięć i przyszłość” — hasłem wyznaczonym przez Międzynarodową Radę Archiwów (ICA). Obchody mają podkreślić, że archiwa to nie tylko skarbnice historii, ale instytucje o realnym znaczeniu dla funkcjonowania państwa, praw obywatelskich i pamięci zbiorowej.

— Nie mówimy tu wyłącznie o historii. Mówimy o dokumentach, które mają moc – potrafią potwierdzić prawa, rozstrzygnąć sprawy, przywrócić ciągłość pamięci i odbudować wiedzę o przeszłości — mówi dr Paweł Pietrzyk, Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych.

Warszawa: konferencja i wystawa Statutu Łaskiego

W stolicy kulminacja obchodów przypada na 9 czerwca. W Archiwum Głównym Akt Dawnych odbędzie się konferencja naukowa oraz wyjątkowa wystawa poświęcona Statutowi Łaskiego — jednemu z najważniejszych zabytków polskiej kultury prawnej i pierwszej próbie kodyfikacji prawa w Królestwie Polskim. To wydarzenie podkreśla rolę archiwów jako strażników fundamentów systemów prawnych i państwowych.

Program w wybranych miastach

Obchody rozpoczną się 6 czerwca w Koszalinie, gdzie wydarzenie „Archiwek i Przyjaciele” połączy Międzynarodowy Dzień Archiwów z obchodami Dnia Dziecka. Tego samego dnia zwiedzający będą mogli odwiedzić zabytkową siedzibę Archiwum Państwowego w Łodzi — mieści się w dawnym ratuszu.

W Częstochowie wydarzenia wpisują się w 200-lecie połączenia Starej i Nowej Częstochowy. W Zamościu zaprezentowany zostanie akt lokacyjny miasta z 1580 roku — jedno z najcenniejszych świadectw jego powstania. W Radomiu odbędzie się konferencja poświęcona historii parafii ewangelicko-augsburskiej, a w Bydgoszczy zaplanowano prezentację gry „James Archiwista” i innych gier planszowych dotyczących historii.

Wyraźnym motywem tegorocznych obchodów jest historia kolei i przemysłu — tematyka podejmowana m.in. w Gorzowie Wielkopolskim, Siedlcach i Szczecinie. Obchody zakończą się 13 czerwca w Katowicach dniami otwartymi, wykładami i warsztatami w zmodernizowanej siedzibie tamtejszego archiwum.

Archiwa coraz bliżej ludzi

Jak zaznacza dr Paweł Pietrzyk, od osiemnastu lat rośnie zainteresowanie archiwami ze strony każdego z nas — nie tylko badaczy i naukowców. — Coraz więcej osób przychodzi nie tylko po to, by prowadzić badania naukowe, ale żeby odnaleźć swoje korzenie, zrozumieć historię miejsca, w którym żyją, lub zweryfikować informacje dotyczące ich rodzin — komentuje Naczelny Dyrektor.

W programie obchodów znalazły się m.in. gry miejskie, projekty edukacyjne, warsztaty dla dzieci i rodzin oraz inicjatywy angażujące różne grupy odbiorców. W 2026 roku część wydarzeń odbędzie się również w przestrzeni cyfrowej — od wystaw online po wirtualne prezentacje zbiorów.

Czym są Archiwa Państwowe?

Archiwa Państwowe to sieć 32 instytucji działających na terenie całej Polski. W ich zasobach znajdują się m.in. dokument Zbiluta z 1153 roku — najstarszy akt prawny sporządzony w Polsce — oryginały Unii Lubelskiej z 1569 roku i Konstytucji 3 Maja z 1791 roku, dokumenty lokacyjne miast (m.in. Krakowa z 1257 roku), dokumenty Józefa Piłsudskiego, Ignacego Paderewskiego i innych wybitnych postaci, a także setki tysięcy fotografii z archiwów „Ilustrowanego Kuriera Codziennego” i Wojskowej Agencji Fotograficznej.

Jak wziąć udział?

Pełny wykaz miast, dat i atrakcji podczas Międzynarodowego Tygodnia Archiwów dostępny jest na stronie: archiwa.gov.pl/miedzynarodowy-tydzien-archiwow-2026. Wstęp na wszystkie wydarzenia jest bezpłatny.

Źródło: Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych